دامنه‌ی داراب‌کلا

سلام

نقدی بر دیدگاه امنیت‌محور توسعه؛ خطاب به دکتر فتح‌الله دهقان

جناب آقای دکتر دهقان، با احترام، در پاسخ به مقاله‌ شما با عنوان "توسعه بدون امنیت و رابطه متوازن با قدرت‌های جهانی توهمی بیش نیست"! لذا نکاتی را جهت تأمل بیشتر عرض می‌نمایم. درست است که امنیت، پیش‌نیاز توسعه پایدار و تعامل سازنده با جهان امری ضروری است، اما آنچه طی نزدیک به پنج دهه در ایران شاهد بوده‌ایم، سوءاستفاده از مفهوم امنیت برای تثبیت نوعی حاکمیت ایدئولوژیک و فرافکنی در برابر ناکارآمدی‌های ساختاری بوده است. تأکید صرف بر امنیت از منظر نظامی، تشکیل نهادهایی همچون سپاه قدس و دخالت در کشورهای منطقه تحت عنوان «عمق راهبردی»، نه تنها امنیت پایدار نیاورده، بلکه موجب ناامنی اقتصادی، سیاسی و اجتماعی نیز شده است. جنابعالی به‌درستی از وابستگی اقتصاد ایران به نفت، فرسودگی زیرساخت‌ها و ناترازی‌های گسترده سخن گفته‌اید؛ اما باید پرسید چرا با وجود منابع غنی طبیعی و انسانی، ایران در چنین وضعیتی گرفتار آمده؟ پاسخ روشن است: مدیریت امنیت‌زده، اصرار بر سیاست‌های تقابلی، دشمن‌سازی مداوم و غفلت از منافع ملی در سایه‌ی سیاست‌های امت‌محور.

جناب دهقان، زمانی مسئولان ما عربستان را «گاو شیرده» خطاب می‌کردند، اما امروز همان کشور با اصلاحات اقتصادی و اجتماعی، سرمایه‌گذاری در انرژی‌های نو، هوش مصنوعی، دیپلماسی فعال و سیاست خارجی متوازن، خود را به یکی از بازیگران مهم منطقه و حتی جهان تبدیل کرده است. حال آنکه ایران، با وجود عدم مشارکت مستقیم در جنگی خارجی، گرفتار انواع بحران‌های داخلی از فقر گسترده گرفته تا مهاجرت نخبگان و فروپاشی سرمایه اجتماعی است. آیا وقت آن نرسیده که به‌جای تأکید بر «امنیت» از زاویه رسمی و بالا به پایین، قلم را به نقد سیاست‌های حاکمیت بچرخانیم؟ آیا بهتر نیست از حاکمیت بخواهیم به جای هزینه کردن منابع در راستای امتیاز دادن به گروه‌های نیابتی در منطقه، سرمایه ملی را صرف رفاه مردم، توسعه پایدار، دیپلماسی عقل‌گرا و رابطه متوازن با قدرت‌های جهانی کنند؟ جنابعالی از توسعه سخن گفته‌اید، اما توسعه نه در سایه سرکوب داخلی و تهدید خارجی، بلکه در گرو آشتی ملی، شفافیت، عدالت اقتصادی، رفع تحریم‌ها و برقراری روابطی بر پایه احترام متقابل با جهان حاصل می‌شود.

در پایان، از شما که اهل قلم و دانش‌آموخته جغرافیای سیاسی هستید انتظار می‌رود نگاهی انتقادی‌تر و واقع‌گرایانه‌تر به سیاست‌های امنیت‌محور داشته باشید. ایران و منطقه ما، بیش از هر چیز به صدای عقل، عدالت، و گام برداشتن در مسیر منافع ملی نیاز دارد، نه استمرار در توهم امنیت نظامی به‌جای امنیت انسانی و اقتصادی.

والسلام علی من اتبع الهدی 

۲۳ اردبیهشت ۱۴۰۴

جعفر آهنگر دارابی

جواب فتح الله دهقان : سلام

سپاس که مطلب را مطالعه و تشکر ویژه که نقد فرمودید ، زیرا نقد موجب اصلاح افکار و امور وموجب پیشرفت علم ودانش می‌شود. اما، مقاله دو وجه داشت امنیت و رابطه متوازن با جهان اگر به هر دو وجه توجه نمایید جواب را دریافت خواهید کرد . دیگر این که نگاه من به امنیت در این مقاله از این سنخ مورد اشاره حضرت عالی نبود .