دیدگاه فُقها

 

7015

 

به قلم حجت الاسلام محمدجواد غلامی دارابی.  قسمت نهم. به نام خدا. نخستین دلیل بر حرمت مطلق غنا آیات  قرآن است. در قسمت هشتم به یک آیه اشاره شد. اکنون به بررسی دومین آیه پیرامون این مبحث می پردازیم.

 

۲- آیه (والذین هم عن اللغو معرضون، و آنان که از لغو و باطل دوری می جویند، مومنون آیه ۳). مرحوم طبرسی در تفسیر آیه شریفه فوق می گوید: "لغو در حقیقت هر گفتار یا کرداری بیهوده ای است که فایده قابل توجهی بر آن مترتب نباشد، چنین کاری زشت و نارواست که می بایست از آن پرهیز کرد". وی سپس چنین آورده است: "از امام صادق (ع) روایت شده است که لغو آن است که کسی بر تو باطلی را به دروغ ببندد، یا آن چه را که در تو نیست، به تو نسبت دهد. پس برای خدا از چنین شخصی روی گردان".

 


همچنین از آن حضرت روایت شده که لغو را به غنا و کارهای لهو معنا کرده اند. شیخ مفید از حضرت علی (ع) روایت می کند که فرمود: "هرگفتاری که در آن از خداوند یادی نشود، لغو است. در روایت دیگری از امام صادق (ع) در ذیل آیه  شریفه (واذا مروا باللغو مروا کراما ، هر گاه بر ِلغوی بگذرند بزرگوارانه می گذرند و به آن نزدیک نمی شوند فرقان ۷۲)  چنین آمده است: این آیه وظیفه ای را که خداوند بر دوش مومنان نهاده، بیان می کند که آن گوش ندادن به محرمات است.

 

در روایات برای لغو معانی مختلف بیان شده که عبارتند از :
۱- سخن ناحق درباره دیگران
۲- غنا و لهو
۳- هر گفتاری که در آن یاد خداوند نباشد 
۴- گفتار حرام

 

از معانی فوق دو نکته بدست می آید:


الف) روایات در مقام مصادیق هستند و در حقیقت موارد گفته شده با مفهوم غنا اتحاد مصداقی دارند نه اتحاد مفهومی


ب) نگاه روایات به مفهوم لغو محتوایی است که گفتار لغو با خود دارد و به خاطر ناروا بودن این محتوای لغو ناروا شمرده شده است. سخن ناحق، گفتار دور کننده از یاد خداوند و گفتار حرام همگی ناظر  به مدعا می باشند.

 

بنابراین، بر فرض پذیرش اطلاق لغو بر مفهوم غنا، این اطلاق نه به خاطر هیات و صورت غنا است، بلکه به خاطر ماده و گفتمانی است که در آن بازتاب می یابد.


اساسا" بر موافقت با ممنوعیت هر گفتار باطل چه در قالب غنا و چه در قالب شعر تاکید شده است و در مفهوم غنا، ماده و گفتمان دخالت ندارد. بر این اساس نهی و منع از گفتار باطل به هیچ وجه به معنای حرمت مطلق غنا نخواهد بود و در نهایت غنا را نه به خاطر غنا بودن، بلکه به خاطر برخورداری اش از کلام باطل ممنوع می سازد.